Het traject BuurtSaam werd gelanceerd in 2023, op een moment dat het Nederlandse zorgsysteem – en de houdbaarheid daarvan op de langere termijn – ter discussie wordt gesteld. Stijgende zorgkosten, demografische verschuivingen, lessen uit een aantal bewogen covid-jaren en een groeiende ongelijkheid tussen Nederlanders onderling vormen een (te) zware beproeving voor het systeem, dat op vitale punten slijtage vertoont. Het huidige niveau van zorg en welzijn kan niet worden gehandhaafd als we doorgaan op de ingeslagen weg: daarvoor moeten nieuwe strategieën en methoden worden ontwikkeld. Deze vernieuwing richt zich op een gezondere en socialere samenleving. Het streven daarnaar is zowel een morele als een wettelijke verplichting, die is vastgelegd in nationale en internationale verdragen.

Het ruimtelijke domein kan en moet een rol spelen in die gezondere en socialere maatschappij. Want een aantal cruciale componenten daarvan betreft specifiek ruimtelijke thema’s: gelijke (en gelijkwaardige) toegang tot ruimte en voorzieningen, het aanpassen aan de effecten van klimaatverandering, de preventie van gezondheidsklachten, het aanpakken van gezondheidsverschillen en het levensloopbestendig maken van wijken.

BuurtSaam vertrekt vanuit het buurtniveau om deze uitdagingen aan te gaan. Want de buurt is – ook in de 21-ste eeuw – nog altijd de belangrijkste bouwsteen van een stad of dorp en bovendien het mentale en sociale ankerpunt voor stads- en dorpsbewoners, te midden van de chaos en de anonimiteit van het moderne leven. Op de schaal van de buurt raakt de wereld van het persoonlijke die van het gemeenschappelijke, zowel in ruimtelijke als in sociale zin. Het is nadrukkelijk de bedoeling dat de inhoud van dit kennis- en inspiratiedossier de opmaat vormt naar (locatie-)specifieke en creatieve zoektochten naar de gezondere en socialere buurten van de toekomst.