Onderzoek

In samenwerking met Respons (Veerle Alkemade en Catherine Koekoek) en Rotterdams Wijktheater (Liselot van de Geer, Stefan van Hees, Jasmina Ibrahimovic, Joost Roskam) en Bovrie (Bert Jan van de Bosch)
Foto’s Jingwen Gan en Aad Hoogendoorn
Opdrachtgever eigen initiatief / open oproep
Mogelijk gemaakt door Stimuleringsfonds voor Creatieve Industrie
Jaar januari 2023 - oktober 2025
Medewerkers vanuit Falsework Joaquim Boendermaker, Jingwen Gan, Markus Köhler, Camille Grall
Downloads Reflectie Stimuleringsfonds en Slotessay Stimuleringsfonds

Podiumruimte is een maatschappelijk betrokken project met een agenderende rol binnen zowel het professionele domein als een breder maatschappelijk discours. Het vult de kennislacune over informele democratische plekken in het denken over zowel architectuur als politiek. Podiumruimte beoogt het voeden van een gesprek over een kwalitatieve en toegankelijke leefomgeving als een absolute voorwaarde voor een goed functionerende democratie. 

De rol van informele stedelijke ruimten in formele democratische processen – en het ontwerpen van die rol en ruimten – is de essentie van ontwerpend onderzoek Podiumruimte. Hoewel de relatie tussen ruimtelijk ontwerp en (informele) politieke processen evident is, vormt de invloed die informele publieke ruimtes spelen bij het versterken of juist verder ondergraven van de democratie op dit moment geen expliciete factor bij het vormgeven van de gebouwde omgeving. Door een nieuw perspectief te bieden op stedelijke ruimte, en vooral op het ontwerpen daarvan, roept Podiumruimte op tot een meer bewuste invulling van de ontwerppraktijk. 

Het vertrekpunt voor Podiumruimte is het wijktheater: een theatervorm die, vanuit een collectief en inclusief totstandkomingsproces, persoonlijke en ongehoorde verhalen van stadsbewoners presenteert. Dat gebeurt op plekken waar die verhalen impact kunnen maken, of die betekenisvol/impactvol worden doordat ze onderdeel worden van een voorstelling. Theatervoorstellingen ontstaan, middels een proces van co-creatie, vanuit de persoonlijke ervaringen van bewoners: hun verhalen veranderen gedurende het proces in theaterproducties—en zijzelf voor even in acteurs.

Het onderzoek leidde onder andere tot het ontwerp voor een imaginair ‘ideaal’ Wijktheatergebouw: een theater waar publiek en acteurs elkaar in twaalf archetypische, dagelijkse ruimtes ontmoeten: de slaapkamer, de kantine, het park, de keuken. De maquette is geen letterlijk ontwerp, maar een denkmodel: een manier om gesprekken te voeren over wat mensen nodig hebben om hun stem te laten horen en politiek te maken. Deze ruimtes representeren de plekken waar democratie ontstaat, van de intimiteit van de slaapkamer tot de publieke ruimte waar mensen elkaar ontmoeten en verhalen delen.

Ontwerpend onderzoek naar informele democratische ruimtes

Podiumruimte (met Respons)

In samenwerking met Bark Saga (Simeon van den Ende)
Opdrachtgever City Deal Dynamische Binnensteden
Status Gerealiseerd
Jaar 2025

Tarot van de Stad is een interpretatie van de klassieke kaartenset die is toegespitst op stadsontwikkeling, en die vertrekt vanuit de gelaagdheid van (werken aan) de moderne stad. De set is ontwikkeld als instrument waarmee vastgelopen projecten kunnen worden vlotgetrokken, ingesleten paden kunnen worden verlaten, of nieuwe routes door het moeras van complexiteit kunnen worden ontdekt. Aan de hand van een legging kunnen, in gezelschap óf als persoonlijke denkoefening, verrassende perspectieven op specifieke vraagstukken en stedelijke projecten worden ontsloten en besproken. Tarot van de Stad is een samenwerking tussen Falsework Architecture en graphic novelist Bark Saga.

De set bestaat, net als de klassieke versie, uit 78 kaarten. Die zijn verdeeld in 5 groepen: de Grote Arcana (de 22 meest belangrijke actoren en thema’s) en vier deelonderwerpen (de Kleine Arcana). Die deelonderwerpen zijn: Stemmen (de stadsbewoner en de politiek), Stenen (het vastgoed), Centen (het businessmodel en de financiële dimensie), en Planten (flora, fauna en de natuurlijke omgeving in het algemeen). Iedere kaart bevat een cryptische illustratie en een reflectie op het onderwerp van de kaart in exact honderd woorden.

Middels een legging worden een aantal kaarten gekoppeld aan een aantal thema’s die gezamenlijk het te bespreken vraagstuk omschrijven. Het kan helpen om een figuur uit te zoeken, of te ontwikkelen, dat aansluit bij de thematiek van het specifieke onderwerp van de sessie. De koppelingen tussen kaarten en thema’s vormen het start punt van reflectie een gesprek: Tarot van de Stad biedt geen kan-en-klare oplossingen, maar wél prikkelende ingangen aan de hand waarvan een onderwerp verkend kan worden.

Tarot van de stad (met Bark Saga)

Onderdeel van Toekomstperspectief Horst-West
Opdrachtgever Gemeente Horst aan de Maas, Wonen Limburg, College van Rijksadviseurs
Locatie Drie buurten: Norbertusbuurt, Mussenbuurt en In de Riet 
Status Ontwerpstudie
Jaar 2024 
Medewerkers vanuit Falsework Jingwen Gan
Download Toekomstperspectief Horst-West

Het Toekomstperspectief Horst-West is het resultaat van het ontwerpend onderzoek dat Falsework verrichtte in opdracht van het Atelier Rijksbouwmeester tussen september en december 2024. Tijdens dit onderzoek is samengewerkt met de gemeente Horst aan de Maas en met woningcorporatie Wonen Limburg. Daarin is input uit eerdere trajecten met bewoners meegenomen en zijn zoveel mogelijk lopende programma’s en actuele initiatieven verwerkt. Dit ontwerpend onderzoek is vertrokken vanuit het programma BuurtSaam, dat streeft naar gezonde(re) en sociale(re) buurten. 

BuurtSaam is geïnitieerd door het College van Rijksadviseurs, Platform31 en de Raad voor Volksgezondheid & Samenleving om op buurtniveau ruimtelijke strategieën te ontwikkelen (en uit te voeren) voor leefbare, sociale en levensloopbestendige buurten, vanuit de gedachte van Brede Welvaart.

 Het Toekomstperspectief Horst-West biedt handvatten om op de middellange en lange termijn ruimtelijke ingrepen te verrichtten om de 3 buurten in West sterk en vitaal te houden, om zorg in het dagelijks leven te integreren en om ontmoetingen tussen bewoners te stimuleren. Het Toekomstperspectief Horst- West is een levend document, dat in samenwerking met bewoners, gemeente en woningcorporatie steeds verder zal worden verfijnd en aangescherpt. 

Toekomstperspectief voor drie buurten

Analyse Horst-West

In samenwerking met Platform31 (Annette van Duivenvoorden, Elsbet Lodenstein)
Cover illustratie Bark Saga (Simeon van den Ende)
Opdrachtgever College van Rijksadviseurs
Jaar 2023 - 2024
Download Kennis en Inspiratiedossier Buurtsaam

Het traject BuurtSaam werd gelanceerd in 2023, op een moment dat het Nederlandse zorgsysteem – en de houdbaarheid daarvan op de langere termijn – ter discussie wordt gesteld. Stijgende zorgkosten, demografische verschuivingen, lessen uit een aantal bewogen covid-jaren en een groeiende ongelijkheid tussen Nederlanders onderling vormen een (te) zware beproeving voor het systeem, dat op vitale punten slijtage vertoont. Het huidige niveau van zorg en welzijn kan niet worden gehandhaafd als we doorgaan op de ingeslagen weg: daarvoor moeten nieuwe strategieën en methoden worden ontwikkeld. Deze vernieuwing richt zich op een gezondere en socialere samenleving. Het streven daarnaar is zowel een morele als een wettelijke verplichting, die is vastgelegd in nationale en internationale verdragen.

Het ruimtelijke domein kan en moet een rol spelen in die gezondere en socialere maatschappij. Want een aantal cruciale componenten daarvan betreft specifiek ruimtelijke thema’s: gelijke (en gelijkwaardige) toegang tot ruimte en voorzieningen, het aanpassen aan de effecten van klimaatverandering, de preventie van gezondheidsklachten, het aanpakken van gezondheidsverschillen en het levensloopbestendig maken van wijken.

BuurtSaam vertrekt vanuit het buurtniveau om deze uitdagingen aan te gaan. Want de buurt is – ook in de 21-ste eeuw – nog altijd de belangrijkste bouwsteen van een stad of dorp en bovendien het mentale en sociale ankerpunt voor stads- en dorpsbewoners, te midden van de chaos en de anonimiteit van het moderne leven. Op de schaal van de buurt raakt de wereld van het persoonlijke die van het gemeenschappelijke, zowel in ruimtelijke als in sociale zin. Het is nadrukkelijk de bedoeling dat de inhoud van dit kennis- en inspiratiedossier de opmaat vormt naar (locatie-)specifieke en creatieve zoektochten naar de gezondere en socialere buurten van de toekomst.

Gezonde en sociale buurten

BuurtSaam Kennisdossier (met Platform31)

Opdrachtgever Volume Magazine
Tentoongesteld op Biënnale di Venezia 2025
Status Gerealiseerd
Medewerkers vanuit Falsework Jingwen Gan

Ricordi di Venezia brengt vergeten herinneringen terug in de souvenircyclus. Vintage ansichtkaarten, die decennia geleden naar vrienden en geliefden werden verstuurd en nu op rommelmarkten zijn aangespoeld, worden teruggebracht naar Venetië en klaargemaakt voor een nieuw vertrek – ditmaal voorzien van een haastig gekrabbeld maar oprecht bericht, nog voordat ze worden gekocht. Ze zijn allemaal hetzelfde in die zin dat ze allemaal uniek zijn: Ricordi di Venezia laat zien hoe het generieke betekenisvol kan worden. Als groeiende verzameling opnieuw verstuurde kaarten weerspiegelt het ook de langdurige traditie van het toerisme in Venetië. De oudste kaart is uit 1875.

De volledige collectie van 100 teruggevonden kaarten is hier te bekijken. 